Visiedocument ‘Verbonden en veerkrachtig Soesterberg’

1. Inleiding

Soesterberg is een dorp met een unieke geschiedenis en een bijzondere maatschappelijke positie. Hoewel het dorp al circa 750 jaar bestaat, wordt het karakter van het moderne Soesterberg in sterke mate bepaald door de aanleg van vliegbasis Soesterberg in 1913, de bakermat van de Nederlandse luchtvaart.
Door de aanwezigheid van de vliegbasis kende Soesterberg gedurende lange tijd een sterk wisselende bevolkingssamenstelling. Militair personeel werd regelmatig tijdelijk geplaatst, terwijl velen zich uiteindelijk permanent in het dorp vestigden. Hierdoor ontstond een diverse gemeenschap met uiteenlopende achtergronden.
Tussen 1954 en 1994 bestond meer dan 30% van de bevolking uit Amerikaanse militairen die gelegerd waren op Camp New Amsterdam in Den Dolder, maar woonden in een aparte wijk in Soesterberg. Ook later bleef het dorp een plek waar internationale en nationale ontwikkelingen zichtbaar werden. Zo vond tussen 1999 en 2002 het Lockerbieproces plaats op Kamp van Zeist, waar een speciaal ingerichte bunker tijdelijk tot Schots grondgebied werd verklaard. De Schotse medewerkers integreerden in Soesterberg.
Na 2002 werd een deel van dit kamp ingericht als detentiecentrum. Tegenwoordig verblijven hier onder andere uitgeprocedeerde asielzoekers. Regelmatig vinden hier betogingen plaats tegen het gevangenhouden van minderjarige vluchtelingen. Daarnaast heeft Soesterberg ook meerdere keren opvang geboden aan vluchtelingen, waaronder nu voor de tweede keer een asielzoekerscentrum (hetgeen waarschijnlijk voor nog eens 5 jaren verlengt zal worden) en opvang voor Oekraïense vluchtelingen.
Door de ligging tussen de gemeenten Soest en Zeist worden voorzieningen en maatschappelijke opgaven regelmatig in Soesterberg gerealiseerd. Ook het woonwagenkamp Beukbergen, formeel gelegen in Huis ter Heide, wordt in de praktijk sterk met Soesterberg verbonden.
Deze geschiedenis heeft geleid tot een dorp dat gewend is aan verandering. Ondanks deze soms turbulente ontwikkelingen heeft Soesterberg zich altijd gekenmerkt door een sterke sociale samenhang en een flexibele houding tegenover maatschappelijke veranderingen. Heel anders dan in vele andere gemeenten waar betogingen tegen bijvoorbeeld AZC’s regelmatig uit de hand lopen.

2. Ontwikkelingen en uitdagingen

In het afgelopen decennium is Soesterberg ingrijpend veranderd. Het dorp groeit sterk en zal naar verwachting binnen afzienbare tijd verdubbelen in inwoneraantal: van ongeveer 4.000 naar circa 8.000 inwoners.
Tegelijkertijd zijn belangrijke ontmoetingsplekken verdwenen. Het oorspronkelijke dorpshuis moest plaatsmaken voor woningbouw en ook andere informele ontmoetingslocaties verdwenen. Hierdoor ontstond een gevoel van sociaal en cultureel verlies binnen het dorp. Het gebrek aan ontmoetingsplekken heeft geleid tot een sterke afname van onderlinge verbondenheid en tot wantrouwen richting gemeentelijke besluitvorming.
Deze ontwikkeling is zorgwekkend, juist omdat het dorp midden in een grote transitie zit. Naast de bevolkingsgroei staat Soesterberg voor andere nieuwe veranderingen:

• In 2027 verhuist het 45e infanteriebataljon van Havelte naar Soesterberg. Hierdoor zullen 600 tot 700 medewerkers met hun gezinnen zich in en rond het dorp vestigen.
• In verband met internationale spanningen worden nieuwe defensietaken in en rond Soesterberg verwacht, waaronder uitbreiding van helikopterbewegingen en de ontwikkeling van een centraal logistiek centrum.

Deze ontwikkelingen brengen kansen, maar ook uitdagingen voor de leefbaarheid, sociale cohesie en identiteit van het dorp.

3. Nieuwe kansen: Sociaal Cultureel Centrum De Basis

Een belangrijke positieve ontwikkeling is de opening van het Sociaal Cultureel Centrum (SCC) De Basis in augustus 2024.
Hoewel er aanvankelijk sceptisch werd gereageerd op het centrum, is inmiddels duidelijk geworden dat er grote behoefte bestaat aan een plek waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Dankzij de inzet van vele vrijwilligers zijn verschillende activiteiten georganiseerd, waaronder een gezamenlijke kerstviering met onder meer:

• een kerstmarkt
• gezamenlijke diners
• creatieve activiteiten
• muziek en film
• sportieve en sociale activiteite

Deze activiteiten bleken succesvol en droegen bij aan een positievere sfeer in het dorp.
Tegelijkertijd roept de groei van het dorp de vraag op of de huidige capaciteit van het centrum – maximaal 250 bezoekers tegelijk – voldoende is om het sociale en culturele leven van Soesterberg te ondersteunen.

4. Visie

De visie voor Soesterberg is gericht op het versterken van een veerkrachtige, verbonden en inclusieve dorpsgemeenschap.
Soesterberg wil een dorp blijven waar:

• bewoners elkaar kennen en ontmoeten
• oude en nieuwe inwoners zich welkom voelen
• maatschappelijke veranderingen gezamenlijk worden opgevangen
• ruimte is voor ontmoeting, cultuur en sociale initiatieven
• jongeren, gezinnen en ouderen zich thuis voelen
• samenwerking ontstaat tussen inwoners, organisaties en Defensie

Door actief te investeren in ontmoeting, samenwerking en participatie kan Soesterberg zijn flexibele en open karakter behouden, terwijl tegelijkertijd gewerkt wordt aan een sterke en leefbare gemeenschap.

5. Doelstellingen

Om deze visie te realiseren worden de volgende doelstellingen nagestreefd:

1. Versterken van sociale cohesie.
   Het creëren van een levendige dorpscultuur waarin inwoners elkaar ontmoeten en samenwerken.
2. Bevorderen van een prettig woon- en leefklimaat.
   Het behouden van een ontspannen en leefbare woonomgeving ondanks groei en verandering.
3. Samenwerking tussen organisaties versterken
   Het opbouwen van structurele samenwerking tussen verenigingen, scholen, maatschappelijke organisaties en vrijwilligers.
4. Nieuwe inwoners verwelkomen en betrekken.
   Nieuwe bewoners actief laten deelnemen aan het dorpsleven.
5. Samenwerking met Defensie ontwikkelen.
   Nieuwe defensieonderdelen integreren in het dorp en wederzijdse samenwerking stimuleren.
6. Flexibiliteit en veerkracht behouden.
   De historische kracht van Soesterberg – het omgaan met verandering – blijven benutten.

6. Activiteiten en initiatieven

Om de visie te realiseren kunnen verschillende activiteiten ontwikkeld worden.

6.1 Versterking van Sociaal Cultureel Centrum De Basis

Het SCC De Basis vervult een centrale rol in het sociale leven van het dorp. Vanuit dit centrum zouden onder andere de volgende initiatieven georganiseerd kunnen worden:

• Opzetten van een Oranjevereniging met proefedities van activiteiten in 2026 en 2027
• Organisatie van een jaarlijkse gezamenlijke kerstviering
• Ontwikkeling van een jaarlijkse paasviering voor het hele dorp
• Start van een filmhuis met maandelijkse filmvertoningen uit het alternatieve circuit
• Organisatie van muziek- en jamsessies voor jongeren

6.2 Samenwerking tussen lokale organisaties

Een structureel samenwerkingsverband tussen:

• sportverenigingen
• SCC De Basis
• scholen
• kerken
• Stichting Balans
• SWOS

Doel is het gezamenlijk organiseren van evenementen, zoals:

• Stratenvolleybal
• Halloweenactiviteiten
• Andere dorpsbrede evenementen.

6.3 Welkomprogramma voor nieuwe inwoners

Een programma dat nieuwe bewoners helpt om:

• het dorp te leren kennen
• andere inwoners te ontmoeten
• betrokken te raken bij activiteiten en initiatieven.

6.4 Samenwerking met Defensie

Samen met Defensie wordt gewerkt aan:

• een introductieprogramma voor nieuwe militairen en hun gezinnen
• gezamenlijke activiteiten
• wederzijds gebruik van faciliteiten en kennis.

6.5 Aandacht voor jongeren

Samen met jongeren wordt onderzocht:

• welke behoeften zij hebben
• welke activiteiten of voorzieningen hen kunnen ondersteunen.

6.6 Buurtinitiatieven

Buurtfeesten en lokale activiteiten worden gestimuleerd en ondersteund. Een eerste voorbeeld is het buurtfeest in de wijk Wostok, dat in 2026 het 40-jarig bestaan viert.

6.7 Samenwerking rondom ouderenvoorzieningen

Er wordt gewerkt aan samenwerking tussen verschillende voorzieningen voor ouderen, waaronder:

• De Heybergh
• De Drie Eiken
• Het Gastenhuis
• de nieuwe zorglocatie bij het officierscasino.

7. Toekomstperspectief

De hierboven beschreven activiteiten vormen een belangrijke eerste stap naar een sterker en meer verbonden Soesterberg. Tegelijkertijd is duidelijk dat verdere ontwikkeling noodzakelijk is.
De gemeente Soest heeft in haar Visie 2040 eveneens aandacht voor de toekomst van Soesterberg. Verdere uitwerking van plannen zal plaatsvinden in samenhang met deze visie, waarbij de initiatieven vanuit het dorp een belangrijke rol spelen. Er zal geen overlap zijn tussen de bovengenoemde activiteiten en de aanpak van Soest.

Door samenwerking tussen inwoners, organisaties, gemeente en Defensie kan Soesterberg zich ontwikkelen tot een dorp waarin groei en verandering hand in hand gaan met leefbaarheid, verbondenheid en trots op de eigen gemeenschap.